Τα Δικαιώματα των Κατηγορουμένων κατά την ποινική διαδικασία

Παπαντωνίου & Παπαντωνίου Δ.Ε.Π.Ε. > Δημοσιεύσεις  > Τα Δικαιώματα των Κατηγορουμένων κατά την ποινική διαδικασία

Τα Δικαιώματα των Κατηγορουμένων κατά την ποινική διαδικασία

Σε μία ευνομούμενη πολιτεία, οι Νόμοι προστατεύουν τους πολίτες αυτής και τα Δικαιώματα και Ελευθερίες τους σε κάθε έκφανση της ζωής τους. Η προστασία αυτή είναι αναγκαία, όχι μόνο αναφορικά με την καθημερινή άσκηση Δικαιωμάτων από τους πολίτες, αλλά πολύ περισσότερο στις περιπτώσεις όπου τα Δικαιώματα και Ελευθερίες περιορίζονται για κάποιο συγκεκριμένο λόγο.

Είχαμε πρόσφατα βιώσει, λόγω πανδημίας, αρκετούς περιορισμούς των Δικαιωμάτων και Ελευθεριών μας, δίνοντας ουσιαστικά στον καθένα από εμάς, μία «γεύση» της σημαντικότητας αυτών.

Σε μία ανεπτυγμένη κοινωνία και ειδικότερα σε ένα Κράτος Δικαίου, η αντιμετώπιση όλων των πολιτών και ειδικότερα εκείνων που κατηγορούνται ότι διέπραξαν κάποιο αδίκημα, πρέπει να είναι τέτοια ούτως ώστε να διασφαλίζονται τα Δικαιώματα τους και ο οποιοσδήποτε περιορισμός τους να γίνεται πάντοτε με βάση την ανάγκη να αποδοθεί η Δικαιοσύνη σε συνάρτηση με το Τεκμήριο της Αθωότητας κάθε Κατηγορουμένου.

Το Τεκμήριο της Αθωότητας διασφαλίζεται από το άρθρο 12 του Συντάγματος καθώς και από το άρθρο 3Α της Ποινικής Δικονομίας Κεφ.155 και ουσιαστικά θεμελιώνει την αντιμετώπιση όλων των Κατηγορουμένων ως αθώων μέχρι της αποδείξεως του αντιθέτου. 

Στη βάση των όσων ανωτέρω ανέφερα, έχουν θεσπιστεί και κατοχυρωθεί συγκεκριμένα Δικαιώματα για τους Κατηγορούμενους, ούτως ώστε να διασφαλίζεται αφενός μεν η αντιμετώπιση τους ως αθώων μέχρι την εκδίκαση και την απόφαση στα πλαίσια της υπόθεσης τους και αφετέρου δε η διεξαγωγή μίας ορθής ποινικής διαδικασίας και κατ’ επέκταση μίας Δίκαιης Δίκης. 

Στο σημείο αυτό να αναφέρουμε ότι επί του παρόντος θα αναφερθούμε στα δικαιώματα των Κατηγορουμένων και όχι στα δικαιώματα υπόπτων, που είναι ένα εντελώς διαφορετικό κεφάλαιο.

Με την καταχώρηση του Κατηγορητηρίου της Ποινικής Υπόθεσης, ο Κατηγορούμενος ουσιαστικά καλείται να δικαστεί ενώπιον του αρμοδίου Δικαστηρίου για τα αδικήματα τα οποία κατηγορείται ότι έχει διαπράξει. Με την κλήση του αυτή ενώπιον του αρμοδίου Δικαστηρίου, ο Κατηγορούμενος αποκτά κάποια Δικαιώματα.

Το πρώτιστο Δικαίωμα κάθε Κατηγορούμενου είναι η εκπροσώπηση του από Δικηγόρο της επιλογής του, κάτι που κατοχυρώνεται από το άρθρο 30.3(δ) του Συντάγματος. Για την άσκηση του εν λόγω Δικαιώματος του ο Κατηγορούμενος μπορεί να ζητήσει χρόνο από το Δικαστήριο για να διορίσει Δικηγόρο, τον οποίο θα πληρώσει ο ίδιος ή εάν δεν έχει τα οικονομικά μέσα προς τούτο, έχει το Δικαίωμα να αιτηθεί δια νομικής αρωγής να καταβάλει η Δημοκρατία τα έξοδα του Δικηγόρου της επιλογής του. Σε κάθε περίπτωση ο Κατηγορούμενος έχει το Δικαίωμα να εκπροσωπήσει ο ίδιος τον εαυτό του. 

Κατά την ημέρα που καλείται στο Δικαστήριο ο Κατηγορούμενος, απαγγέλλονται σε αυτόν οι κατηγορίες των αδικημάτων που τον βαραίνουν και στις οποίες ο Κατηγορούμενος καλείται να απαντήσει με βάση τα άρθρα 67 και 68 του Κεφ.155 εάν παραδέχεται ή όχι τις κατηγορίες. Επιπλέον ο Κατηγορούμενος έχει το Δικαίωμα και εφόσον προβάλει επαρκή και αιτιολογημένο λόγο να αιτηθεί άλλη ημερομηνία για να απαντήσει στο Κατηγορητήριο. Επιπρόσθετα έχει το Δικαίωμα της ειδικής απολογίας με βάση το άρθρο 69 του Κεφ.155 ή να ζητήσει καλύτερες λεπτομέρειες σε περίπτωση που το Κατηγορητήριο είναι ελαττωματικό (άρθρο 83 Κεφ.155).

Περαιτέρω ο Κατηγορούμενος έχει το Δικαίωμα να ζητήσει το μαρτυρικό υλικό της Υπόθεσης από την Κατηγορούσα Αρχή δυνάμει του άρθρου 7 του Κεφ.155, για να προετοιμαστεί τόσο για την απάντηση του στο Κατηγορητήριο, όσο και για την ακρόαση της υπόθεσης του σε περίπτωση που δεν παραδέχεται τις Κατηγορίες. Στο σημείο αυτό θα πρέπει να σημειωθεί ότι η Κατηγορούσα Αρχή δεν έχει υποχρέωση να παραδώσει μαρτυρικό υλικό στον Κατηγορούμενο εάν η υπόθεση είναι Ιδιωτική Ποινική (Βλέπε σχετικά ΑΝΑΦΟΡΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΙΤΗΣΗ ΤΩΝ OSTIA DEVELOPERS LTD κ.α., ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΙΤΗΣΗ ΑΡ. 171/2019, 9/10/2019).

Κατά την ακροαματική διαδικασία της υπόθεσης ο Κατηγορούμενος έχει Δικαίωμα να αντεξετάσει όλους τους μάρτυρες της Κατηγορούσας Αρχής και να υποβάλει την υπεράσπιση του, ενώ στην περίπτωση που ο Κατηγορούμενος είναι αλλοδαπός έχει το Δικαίωμα παρουσίας μεταφραστή-διερμηνέα.

Μετά το κλείσιμο της υπόθεσης για την Κατηγορούσα Αρχή το Δικαστήριο θα πρέπει να αποφασίσει, είτε κατόπιν εισήγησης του Κατηγορούμενου είτε αυτεπάγγελτα, εάν έχει αποδειχθεί εναντίον του Κατηγορουμένου εκ πρώτης όψεως υπόθεση, ώστε να τον καλέσει να προβάλει την υπεράσπιση του (άρθρο 74(1)(β) του ΚΕΦ. 155, Azinas and Another v. The Police [1981] 2 C.L.R. 9, σελ. 51-57 και Γενικός Εισαγγελέας v. Στεφάνου Χριστόδουλου [1990] 2 Α.Α.Δ. 133). 

Σε περίπτωση που το Δικαστήριο κρίνει ότι έχει αποδειχθεί εκ πρώτης όψεως υπόθεση καλεί τον Κατηγορούμενο σε απολογία και του εξηγεί τα Δικαιώματα που έχει προς υπεράσπιση του με βάση τις πρόνοιες του άρθρου 74(1)(γ) του ΚΕΦ. 155. Τα Δικαιώματα αυτά είναι:

  1. Να δώσει ένορκη μαρτυρία από το εδώλιο του μάρτυρα και να αντεξεταστεί από την Κατηγορούσα Αρχή ή
  2. Να προβεί από τη θέση που βρίσκεται σε ανώμοτη δήλωση ή
  3. Να επιλέξει να παραμείνει σιωπηλός.

Οποιαδήποτε και αν είναι η επιλογή του ο Κατηγορούμενος έχει Δικαίωμα να καλέσει μάρτυρες για την υπεράσπιση του.

Όπως διαφαίνεται στο Κυπριακό Ποινικό Δίκαιο τα Δικαιώματα των Κατηγορουμένων είναι θεμελιωμένα και η άσκηση τους είναι αναγκαία για την ομαλή διεξαγωγή της ποινικής διαδικασίας και την ορθή και αμερόληπτη απονομή της Δικαιοσύνης. Η άσκηση των Δικαιωμάτων αυτών συνιστά, σύμφωνα με την Νομολογία, προϋπόθεση για τη διεξαγωγή Δίκαιης Δίκης.   

Για περισσότερες πληροφορίες και/ή διευκρινίσεις παρακαλούμε όπως επικοινωνήσετε με το Γραφείο μας στη ηλεκτρονική διεύθυνση info@paplaw.com.cy ή στο τηλέφωνο +35722817711. 

Το παρόν άρθρο αποτελεί ενημέρωση και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να θεωρηθεί ως επαγγελματική συμβουλή.

Η κάθε περίπτωση χρήζει διαφορετικής διαχείρισης και ως εκ τούτου σας προτείνουμε να ζητήσετε επαγγελματική συμβουλή. 

Κυριάκος Γεωργίου, ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ & ΠΑΠΑΝΤΩΝΙΟΥ Δ.Ε.Π.Ε.